Avukatlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı

Evet. Rehber yasaklayıcı bir metin değildir; yaklaşımı açıktır: avukat yapay zekâdan yararlanabilir, ancak sır saklama yükümlülüğünü, kişisel verilerin korunmasına ilişkin sorumluluğunu, müvekkilin menfaatini, nihai hukuki muhakemeyi ve mesleki sorumluluğu hiçbir aşamada yapay zekâya veya üçüncü kişilere devredemez.

Rehbere göre asıl mesele yapay zekânın kullanılıp kullanılmayacağı değil, hangi sınırlar, güvenceler ve mesleki standartlar içinde kullanılacağıdır.

Hayır. Yapay zekâ çıktısı nihai hukuki görüş veya işlem olarak kabul edilemez; avukat tarafından denetlenmeden müvekkile, mahkemeye, idareye veya üçüncü kişilere sunulamaz. Nihai hukuki değerlendirme, karar ve sorumluluk avukata aittir.

Rehberin altını çizdiği nokta şudur: yapay zekâdan yararlanmak özen yükümlülüğünü azaltmaz, denetim ve doğrulama yükümlülüğünü artırır.

Hayır. Rehber, salt yapay zekâ kullanımının disiplin yaptırımı sebebi sayılmaması gerektiğini belirtir. Yaptırım değerlendirmesi somut ihlal, zarar, kusur, veri güvenliği ihlali veya mesleki özen eksikliği üzerinden yapılır.

Üretken yapay zekâ sistemleri, büyük dil modelleri, belge inceleme araçları, içtihat ve mevzuat arama sistemleri, sözleşme analizi yazılımları, deşifre ve özetleme araçları, müvekkil iletişimi destek sistemleri ve büro yönetiminde kullanılan yapay zekâ destekli çözümlerin tamamı.

Rehber teknoloji nötrdür: belirli bir marka, ürün veya sağlayıcıyı onaylama ya da yasaklama amacı taşımaz.

Müvekkilin kimliği, dosyanın ayırt edici unsurları, dava stratejisi, deliller, tanık bilgileri, özel nitelikli kişisel veriler ve ticari sırlar — gerekli teknik ve hukuki güvenceler sağlanmadan girilmemelidir.

Kamuya açık veya sözleşmesel güvenceleri yetersiz araçlara anonimleştirilmemiş müvekkil verisi, dava/icra dosyası içeriği, taraf bilgileri, delil, ticari sır veya stratejik müzakere bilgisi hiçbir koşulda girilmemelidir.

Hayır. Rehber bu noktada nettir: müvekkilin adı açıklanmasa dahi olay, ayırt edici unsurları üzerinden belirlenebilir hâle gelebilir. Bu nedenle olay tarihi, yer, tutar, şirket unvanı, dava türü, ilişki ağı ve benzersiz vakıalar da anonimleştirme değerlendirmesine girer.

UYAP, mahkeme kararları, icra dosyaları veya sair dosya içerikleri; yetkisiz biçimde ve anonimleştirme yapılmaksızın hukuk teknolojisi sistemlerine veya yapay zekâ araçlarına aktarılmamalıdır. Rehber bunu yasak kullanım başlığı altında sayar.

Bulut tabanlı dil modeli hizmetlerinde veri çoğunlukla yurt dışındaki altyapılarda işlenir. Bu hâllerde KVKK m.9 çerçevesinde yeterlilik kararı, uygun güvenceler (ör. standart sözleşme/taahhütname) veya arızi hâller değerlendirilmeden kişisel veri içeren girdi kullanılamaz.

Ayrıca veri işleyen konumundaki sağlayıcıyla sözleşme yapılmadan; alt işleyenlerin kimliği, saklama koşulları ve model eğitiminde yeniden kullanım durumu açıklığa kavuşturulmadan kullanımdan kaçınılmalıdır.

Rehberin tanımı: verinin üçüncü taraf eğitim veri setlerine dâhil edilmediği ve üçüncü taraflarla paylaşılmadığı, erişimlerin ve log kayıtlarının denetlenebildiği, sözleşmesel ve teknik güvenceleri bulunan sistem.

Ceza dosyaları, çocuklara ilişkin dosyalar, aile hukuku, sağlık verisi, sığınma-göç dosyaları, ticari sır ve sermaye piyasası işlemleri.

Bu alanlarda açık sistem kullanımı yerine kapalı, denetlenebilir, sözleşmesel güvenceleri bulunan ve veri lokasyonu belirli sistemler tercih edilir. Bu şartlar sağlanmıyorsa yapay zekâ kullanımı genel araştırma ve anonim konu planlamasıyla sınırlı tutulur.

Rehber tek bir cevap vermez: her kullanımda, somut olayın özelliklerine göre avukatın/büronun ve hizmet sağlayıcının hangi sıfatı taşıdığı belirlenir. Rol tespiti, hangi verinin hangi amaçla ve kimin talimatıyla işlendiğine bakılarak yapılır. Yüksek riskli işlemelerde ayrıca veri koruma etki değerlendirmesi yapılıp yapılmayacağı değerlendirilir.

Rehber risk temelli dört grup tanımlar. Sınıflandırmada veri türü, müvekkil üzerindeki etki, hukuki sonuca yakınlık, aracın açık/kapalı sistem olması ve yurt dışına aktarım ihtimali birlikte dikkate alınır.

1. Serbest yardımcı kullanım — genel mevzuat başlığı araştırması, anonim konu planı, dil sadeleştirme, kamuya açık metin özetleme, takvim ve iş akışı yardımı.
Asgari güvence: müvekkil verisi girilmez, çıktı nihai görüş sayılmaz, kaynak teyidi yapılır.

2. Sınırlı ve kontrollü kullanım — dilekçe veya sözleşme ilk iskeleti, anonimleştirilmiş belge özeti, içtihat ön elemesi, müvekkil e-postası taslağı, sözleşme karşılaştırması.
Asgari güvence: veri maskeleme, onaylı araç, insan denetimi, kayıt, ikinci göz ve gerekirse müvekkil bilgilendirmesi.

3. Özel güvenceye ve gerekli hallerde onama bağlı kullanım — hassas veri içeren belge inceleme, dava/icra evrakı analizi, sağlık/adli sicil/vergi bilgileri, ticari sır ve stratejik müzakere belgeleri.
Asgari güvence: kapalı sistem, yazılı yetkilendirme, KVKK kontrolü, yurt dışı aktarım analizi, erişim sınırı ve loglama zorunludur.

4. Yasak kullanım şekilleri — müvekkil sırrına ve KVKK'ya aykırı kullanımlar, insan denetimini ortadan kaldıran kullanımlar, yargı mercilerine karşı dürüstlüğe aykırı kullanımlar, reklam yasağı ve avukatlık tekelini aşan sunumlar, ayrımcılık/profilleme riski taşıyan uygulamalar.

Rehber bunu sakıncalı sayar: yargı mensuplarının kimlik verileri kullanılarak kararlarının profillenmesi, kıyaslanması, puanlanması veya belirli bir dosyada verecekleri kararın öngörülmeye çalışılması mesleki faaliyet bakımından uygun görülmez.

Sosyal puanlama, manipülatif teknikler, kırılganlıkları istismar eden uygulamalar ve temel haklara müdahale riski taşıyan sistemler de avukatlık faaliyetinde kullanılmamalıdır.

Çıktılar cinsiyet, etnik köken, din, engellilik, yaş veya göçmenlik durumu gibi temellerde önyargı ya da ayrımcı sonuç içerebilir. Avukat, özellikle ceza, aile, iş ve göç hukuku alanlarında çıktıyı bu yönden eleştirel süzgeçten geçirmelidir. Risk analizi, puanlama veya profilleme niteliğindeki çıktılar ayrımcı etki ihtimaline karşı ayrıca değerlendirilir.

Rehber beş başlık sayar:

• Mevzuat doğrulaması: madde numarası, yürürlük durumu, değişiklik tarihi ve uygulanabilirlik resmî kaynaktan kontrol edilir.
• İçtihat doğrulaması: esas/karar numarası, tarih, daire/kurul, karar sonucu ve olay benzerliği bağımsız kaynaktan doğrulanır.
• Vakıa doğrulaması: yapay zekânın eklediği her olay, tarih, kişi, tutar ve delil dosya içeriğiyle karşılaştırılır.
• Mantık ve strateji denetimi: çıktının müvekkil menfaatine, dava stratejisine, ispat yüküne ve usul ekonomisine uygunluğu değerlendirilir.
• İkinci göz: yüksek riskli dosyalarda başka bir avukat kontrol eder.

Rehber buna halüsinasyon der: yapay zekânın gerçekte bulunmayan mevzuat, içtihat, kaynak, olay veya hukuki sonucu doğruymuş gibi üretmesi. Halüsinasyon, onaylama yanlılığı ve otomasyon yanlılığı bu araçların olağan riskleridir.

Kritik uyarı: avukat, aracın kendinden emin üslubunu doğruluk göstergesi olarak kabul edemez.

Uydurma içtihat veya atıf sunulması, somut olayın özelliklerine göre mesleki özen yükümlülüğünün ağır ihlali olarak değerlendirilebilir. Uydurma içtihat, mevzuat hükmü, kaynak, atıf, delil veya maddi vakıa üretilmesi ya da bunların bilerek kullanılması hukuki ve mesleki sorumluluk doğurabilir.

Yargı merciinin veya usul kurallarının beyan gerektirdiği hâllerde avukat bu beyanı yapar. Beyan yükümlülüğü bulunmasa dahi avukat, mahkemeye sunduğu içeriğin doğruluğundan bizzat sorumludur.

Hata sonradan fark edilirse avukat, müvekkil menfaatini gözeterek ilgili mercii bilgilendirme ve düzeltme imkânlarını ivedilikle değerlendirir. Bu imkânların değerlendirilmemesi, müvekkil menfaati ve mesleki özen bakımından sakıncalıdır.

Büro içi olay müdahalesi kapsamında durum derhal sorumlu avukata bildirilir, dosya etkisi değerlendirilir, mümkünse düzeltme yapılır; veri ihlali ihtimali varsa KVKK yükümlülükleri ayrıca değerlendirilir.

Ayrım şöyle: kullanım yalnızca genel araştırma, anonim konu planlaması veya idari destek düzeyinde kalıyor ve müvekkil verisi işlenmiyorsa ayrıntılı onam zorunlu olmayabilir.

Buna karşılık müvekkil verisi, dosya içeriği, hukuki strateji, özel nitelikli veri veya müvekkil adına üretilecek esaslı metin söz konusuysa bilgilendirme yapılmalı; gerekli hâllerde açık rıza/onam mekanizması işletilmelidir. Bilgilendirme açık, anlaşılır ve kayıt altına alınabilir olmalıdır.

Evet, makul veri güvenliği kaygılarıyla talep edebilir. Avukat bu talebi mesleki bağımsızlık ve işin gereklilikleriyle birlikte değerlendirir. Talep, hizmetin gereği gibi sunulmasını imkânsız kılıyorsa avukat işi kabul etmeme veya vekâlet ilişkisini mevzuata uygun şekilde sona erdirme yollarını değerlendirebilir.

Hayır — otomatik indirim sebebi değildir. Hizmetin değeri, aracın hızına değil avukatın hukuki bilgisine, sorumluluğuna, stratejisine, risk yönetimine, temsil yetkisine ve mesleki özenine dayanır.

Bunun karşılığında iki sınır vardır: yapay zekânın kazandırdığı süre, fiilen avukat tarafından harcanmış gibi faturalandırılamaz; büronun olağan teknoloji ve yazılım giderleri de önceden bilgilendirme ve anlaşma olmaksızın müvekkile ayrıca yansıtılamaz.

Hayır. "Garantili sonuç", "kesin kazanma analizi", "mahkeme sonucunu tahmin eder", "insansız hukuki danışmanlık", "en hızlı dava çözümü" gibi yanıltıcı beyanlar reklam yasağına aykırıdır. Yapay zekâ, avukatlık tekelini aşacak şekilde bağımsız hukuki danışman gibi sunulamaz.

Rehber ayrıca uyarır: abartılı yapay zekâ iddiaları ("AI-washing") somut olayın ve poliçe hükümlerinin özelliklerine göre mesleki sorumluluk sigortası kapsamı dışında kalabilir.

Rehbere göre evet: her avukatlık bürosu ölçeğine uygun yazılı bir yapay zekâ kullanım politikası oluşturmalıdır. Politika; onaylı araçları, yasak veri türlerini, kullanım kayıtlarını, yetkilendirme düzeylerini, doğrulama adımlarını, müvekkil bilgilendirme usulünü, veri ihlali bildirimini ve büro içi disiplin süreçlerini kapsamalı; tüm avukatlar, stajyerler, personel ve dış hizmet sağlayıcılar bakımından uygulanmalıdır.

Kritik kullanımların amacı, aracı, tarihi ve doğrulama sonucu dosya içinde kayıt altına alınmalıdır. Büro içi politikada kritik kullanım kaydı; dosya adı, amaç, araç, veri türü, doğrulama ve nihai karar kalemlerini içerir.

Stajyer avukatlar ve büro personeli, avukatın açık talimatı ve denetimi olmadan müvekkil verisi içeren dosyalarda yapay zekâ kullanmamalıdır. Stajyerin veya personelin yaptığı hatalı veri girişi, kontrolsüz çıktı kullanımı ya da gizlilik ihlali bakımından büro içi eğitim ve denetim eksikliği ayrıca değerlendirilir.

Rehber, yapay zekâ okuryazarlığını mesleğin güncel yetkinlik alanlarından biri sayar. Avukatlar ve stajyerler; işleyiş mantığı, sınırlılıklar, halüsinasyon riski, veri güvenliği, prompt teknikleri, doğrulama yöntemleri, KVKK uyumu ve meslek kuralları konusunda eğitim almadan kritik kullanım yapmamalıdır.

Müvekkil verileri hukuka aykırı biçimde veri seti oluşturmak amacıyla kullanılamaz. Dava, icra, soruşturma, müzakere veya danışmanlık dosyalarına ait içerikler; müvekkil onayı ve gerekli hukuki güvenceler olmaksızın yapay zekâ sistemlerinin eğitimi, testi veya geliştirilmesi amacıyla paylaşılamaz.

Rehberin çizdiği rol nettir: bu süreçlerde avukatın rolü müvekkil verisini sağlamak değil; mesleki ihtiyaçları, hukuki sınırları, etik çerçeveyi ve veri işleme süreçlerinin hukuka uygunluğunu değerlendirmektir.

Rehber yalnızca kullanım kolaylığına veya maliyete göre hareket edilmemesini söyler ve yedi kriter sayar:

• Veri kaynağı ve kalite: hukuki veri setinin kaynağı, güncelliği, telif ve veri koruma uyumu sözleşmede açıklanmalı.
• Veri lokasyonu: verinin nerede işlendiği/saklandığı ve yurt dışı aktarımın hukuki çerçevesi.
• Model eğitimi: prompt, belge ve çıktıların model eğitiminde kullanılmadığı sözleşmede açıkça taahhüt edilmeli.
• Güvenlik: şifreleme, erişim kontrolü, MFA, loglama, sızma testi, ihlal bildirimi ve silme prosedürleri ispatlanabilir olmalı.
• Şeffaflık: aracın sınırları, hata oranları, desteklediği hukuk kaynakları ve güncelleme yöntemi paylaşılmalı.
• İnsan denetimi desteği: kaynak gösterme, alıntı izleme, çıktı gerekçesi ve kullanıcı müdahalesi mümkün olmalı.
• Sözleşmesel güvence: veri işleyen sözleşmesi, gizlilik, alt işleyenler, KVKK uyumu, saklama ve sorumluluk hükümleri yazılı olmalı.

Hassas dosyalarda müvekkil verisini doğrudan modele "eğitim verisi" olarak vermek yerine, veriyi büro denetimindeki kapalı bir bilgi deposunda tutup sorgu anında getiren (RAG benzeri) yaklaşımlar tercih edilir. Mümkün olduğunda veri lokasyonu belirli, kapalı veya yerel (on-premise) çalışan, denetim izi bırakan ve sözleşmesel güvenceleri bulunan sistemler seçilir.

Açık/genel amaçlı sistemlere kimliği belirlenebilir müvekkil verisi girilmez; bunlar yalnızca anonim genel araştırma ve konu planlamasıyla sınırlı kullanılır.

Hayır. Akreditasyon veya uyumluluk değerlendirmesi, bir aracın mutlak güvenli ya da hatasız olduğu anlamına gelmez. Avukat, akredite veya tavsiye edilen bir araç kullansa dahi çıktıyı denetlemek ve meslek kurallarına uygun kullanmak zorundadır.

Rehber ayrıca TBB ve baroların rolünü belirli ürünleri ticari olarak onaylamak değil; güvenilirlik kriterleri, eğitim standartları, örnek sözleşme maddeleri ve denetim ilkeleri geliştirmek olarak tanımlar.

Bunu denetlemek avukatın kendi görevidir: poliçenin yapay zekâ kaynaklı hatalı çıktı, uydurma içtihat/atıf ve veri ihlali risklerini kapsayıp kapsamadığı, poliçede açık bir dışlama veya kapsam hükmü bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Poliçenin sessiz kaldığı (gri) hâllerde teminat ihtilaflıdır; rehber, kapsamın her iki yönde de açıkça yazılması için sigortacıdan yazılı netlik talep edilmesini önerir. Sigorta, doğrulama ve güvenli mimari önlemlerinin yerine geçmez; tamamlayıcısıdır.